مـجـتـمـــع کســب و کــار راد

کاربرد مديريت منابع انساني و مديريت پرسنلي

گردآورنده: دکتر حسين اميني راد

پيش از آنکه فراتر رويم، بهتر است تميزي بين دو واژه مديريت منابع انساني و مديريت پرسنلي قائل شويم. مديريت منابع انساني عبارتست از به کارگيري سرمايه هاي انساني موسسه به منظور دستيابي به اهداف سازماني. تمام مديران در سازمان متوجه اهميت حياتي مديريت منابع انساني هستند. آنها مديراني هستند که با تلاش ديگران امور را به انجام مي رسانند.

ويليام ب پاردو قائم مقام شرکت بيمه عمر آمريکا مي گويد: نقش واقعي مدير پرسنلي وسيله مدير صف ايفا مي شود. نقش مدير پرسنلي بالنده کردن سياست ها و برنامه هاست و به عنوان عامل ايجاد انرژي و تحرک در ارتباط با مديران صف  و ساي کارکنان عمل مي کند.

مديران پرسنلي، افرادي هستند که زماني که با ساير مديان در ارتباط با منابع انساني کار مي کنند. معمولا در نقش مشاور ظاهر مي شوند. آنها مسئوليت اوليه هماهنگ کردن فعاليت هاي مديريت منابع انساني موسسه را بر عهده دارند.

دو طرز تفکر يا برداشت، که يکي حامي وجود نوعي تمايز بين مديريت پرسنلي و مديريت منابع انساني و ديگري مترادف شمردن آنهاست موضوع مباحثه و ترديد زيادي قرار گرفته است. لگه در تحليلي بسيار موشکافانه نتيجه گيري مي کند که در حقيقت تفاوت بسيار کمي بين اين دو مقوله وجود دارد. (جزني،1386)

سرمايه سازمان:

سرمايه سازمان در وهله نخست به سرمايه هاي مادي و سرمايه انساني تقسيم مي شود:

سرمايه مادي:

همه دارايي هاي سازمان اعم از تاسيسات، تجهيزات و ماشين آلات و ابزار، تحت عنوان سرمايه هاي فيزيکي ئر کنا سرمايه مالي سازمان سرمايه هاي مادي آن را رقم مي زنند.

سرمايه انساني:

در دهه هاي نخستين عصر صنعتي از اجزاي پنجگانه سازمان يعني انسان، ماشين، ماده، پول و مديريت، صرفا، ماشين، ماده و پول در مفهوم سرمايه تعريف مي شد. اما با تحولي که در طول تاريخ در مفهوم نيروي انساني پيش آمد. تعبير کارگر، نيروي کار و منابع انساني در يک تکامل تدريجي با سرمايه انساني جايگزين شدندانسان به عنوان اساسي ترين سرمايه سازمان مورد توجه قرار گرفت. اگرچه امروز اصالت انسان به عنوان اساسي ترين سرمايه سازمان مورد توجه قرار گرفت.

تمایز بین دارایی‌های ملموس و دارایی‌های ناملموس

  هرگاه سخن از دارايي به ميان مي آيد، ناخودآگاه ذهن انسان به سمت مصاديق عيني دارایی همچون پول، زمين، کالا و ... سوق پيدا مي‌کند، اين در حالي است که در دنياي امروز نوع ديگري از دارایی مورد توجه قرار گرفته است که به مراتب از دارایی‌های ملموس، پر اهمیت‌تر می‌باشد و از آن با عنوان دارایی‌های ناملموس ياد می‌شود. دیفن باخ (2006) در تعریف عبارت ناملموس اشاره می­کند که اولین مشخصه، غیرمادی بودن و غیرقابل لمس بودن آن است. گرچه ممکن است منبع یا سرمایه‌های ناملموس از طریق اجسام مادی منتقل یا ارائه شوند، اما خود ماهیت مادی ندارند. مشخصه دوم ناملموس‌ها این است که پس از استفاده قابل تجدید هستند و مشخصه سوم نیز تغییرپذیر بودن ناملموس‌ها در هنگام استفاده از آنهاست. در واقع در برخی موارد، منابع ناملموس حین و پس از استفاده، غنی‌تر و باارزش‌تر می‌شوند. در واقع برخلاف منابع ملموس، بسیاری از منابع ناملموس در اثر استفاده نه تنها کاهش نمی‌یابند، بلکه بیشتر هم  می‌شوند. دیفن باخ در نهایت منابع ناملموس را بدین صورت تعریف می‌کند:

یک منبع ناملموس موجودیتی است غیرمادی که برای هر منظوری استفاده می‌شود و یا قابل استفاده است در صورتی که پس از استفاده تجدیدپذیر بوده، کاهش نیز نمی‌یابد و کیفیت و کمیت آن حین استفاده ثابت مانده یا حتی ممکن است افزایش یابد. ریلی و دندکار (1997) بیان می‌کنند که دارایی‌های ناملموس باید دارای ویژگی‌های زیر باشند:

- شرح و توصیف قابل تشخیص و معین،

- موجودیت و حمایت حقوقی،

- حق مالکیت خصوصی که از نظر حقوقی قابل انتقال باشد،

- وجود مدرک ملموسی که نشان‌دهنده وجود آن باشد مانند: قرارداد، پروانه (جواز)، اسناد مربوط به ثبت و یا اسنادی که نشان‌دهنده خاتمه آن در یک زمان مشخص باشد.

  به‌طورکلی، دارایی‌های ناملموس، تمام دارایی‌هایی می‌باشند که در ترازنامه شرکت نشان داده نمی‌شوند اما به ایجاد درآمد کمک می‌کنند. دارایی‌های ناملموس همچون دارایی‌های فیزیکی برای سهامداران ارزش ایجاد می‌کنند. نقطه اتکاء شرکت‌های دانشی که از سهم بالایی از دارایی‌های ناملموس برخوردارند، کارکنان دانشی و مدیریت دارایی‌های دانشی می‌باشد تا از این طریق، به کالاها و روابط خود ارزش بیافزایند. دارایی‌های دانشی، نوعی از دارایی‌های ناملموس می‌باشند که باعث ایجاد سه ویژگی اساسی    می‌شوند که دارایی‌های فیزیکی فاقد آن‌ها هستند. نخست، دارایی‌های فیزیکی فقط در یک زمان و در یک مکان می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند در حالیکه دارایی‌های دانشی می‌توانند به‌طور همزمان در مکآن‌های مختلف و برای پروژه‌های مختلف استفاده شوند. دومین تفاوت بین دارایی‌های ملموس و دارایی‌های دانشی، در نرخ بازگشت آن‌ها می‌باشد. استفاده از دارایی‌های فیزیکی باعث کاهش نرخ بازگشت آن‌ها می‌شود در حالیکه استفاده از دارایی‌های دانشی باعث افزایش نرخ بازگشت آن‌ها می‌شود. این افزایش به واسطه ماهیت تجمعی دانش می‌باشد. نهایتاً، دارایی‌های دانشی از یک مکانیزم بازخور درونی برخوردار هستند که به ارتقاء کارآمدی آن‌ها کمک می‌کند.

  در ذيل برخي از مثال هاي مربوط به اين دارایی‌ها آورده شده‌است. قابل ذکر است که افزايش سهم دارایی‌های ناملموس نسبت به دارایی‌های ملموس، به‌عنوان يکي از شاخص‌های شرکت هاي موفق دنيا به حساب می آيد.

◄ شرکت مايکروسافت: 97 درصد از ارزش کل دارایی‌های شرکت به دارایی‌های فکري (دارایی‌های ناملموس) اختصاص دارد و فقط 3 درصد از ارزش کل دارایی‌ها به ساختمان و تجهيزات و غيره مربوط می‌شود. ارزش نام تجاري Microsoft در سال 2004 برابر با 94/59 ميليارد دلار تخمين زده شده‌است.
◄ شرکت IBM: فقط در سال 2000 ميلادي از طريق فروش حق ليسانس خود، بالغ بر 7/1 ميليارد دلار درآمد کسب کرده است. ارزش نام تجاريIBM  در سال2004 بالغ بر 37/53 ميليارد دلار تخمين زده شده‌است.
◄ دانشگاه‌های آمريکا و کانادا: درآمد اين دانشگاه‌ها از طريق واگذاري حق ليسانس نتايج تحقيقاتشان به ساير شرکت‌ها و دولت‌ها در سال 2000 ميلادي بالغ بر 1/26 ميليارد دلار بوده‌است.

◄ شرکت کوکاکولا: ارزش نام تجاري کوکاکولا در سال 2004 بالغ بر 52/67 ميليارد دلار تخمين زده شده‌است.
◄ شرکت نيسان: در سال‌های اخير به علت ضعيف شدن نام تجاري اش تقريباً 1000دلار در هر خودرو از دست داده‌است.

  جهت کمی کردن ارزش دارایی‌های ناملموس، این دارایی‌ها باید قابلیت تولید یک مزیت اقتصادی برای سازمان را داشته باشند که بتوان آن را مورد ارزیابی و سنجش قرار داد. این مزیت می‌تواند از طریق افزایش واقعی فروش و یا کاهش تاخیرها بررسی شود. این مزیت همچنین ممکن است توانایی یا فرصتی برای سازمان فراهم کند تا سازمان بتواند ارزش دارایی‌های ملموس خود را افزایش دهد. (حسنوي و رمضان)

منابع:

حسنوي، رضا، مجيد رمضان، مروري بر سرمايه فکري سازمان،

ابيلي، خدايار، موفقي، حسن،(1389). مديريت منابع انساني با تاکيد بر رويکردهاي نوين، چاپ نخست، سازمان مديريت صنعتي، تهران.

جزني، نسرين(1386)، مديريت منابع انساني، نشر ني، تهران.

www.radbusiness.ir