کاربرد مدیریت منابع انسانی و مدیریت پرسنلی

کاربرد مدیریت منابع انسانی و مدیریت پرسنلی

گردآورنده: دکتر حسین امینی راد

پیش از آنکه فراتر رویم، بهتر است تمیزی بین دو واژه مدیریت منابع انسانی و مدیریت پرسنلی قائل شویم. مدیریت منابع انسانی عبارتست از به کارگیری سرمایه های انسانی موسسه به منظور دستیابی به اهداف سازمانی. تمام مدیران در سازمان متوجه اهمیت حیاتی مدیریت منابع انسانی هستند. آنها مدیرانی هستند که با تلاش دیگران امور را به انجام می رسانند.

ویلیام ب پاردو قائم مقام شرکت بیمه عمر آمریکا می گوید: نقش واقعی مدیر پرسنلی وسیله مدیر صف ایفا می شود. نقش مدیر پرسنلی بالنده کردن سیاست ها و برنامه هاست و به عنوان عامل ایجاد انرژی و تحرک در ارتباط با مدیران صف و سای کارکنان عمل می کند.

مدیران پرسنلی، افرادی هستند که زمانی که با سایر مدیان در ارتباط با منابع انسانی کار می کنند. معمولا در نقش مشاور ظاهر می شوند. آنها مسئولیت اولیه هماهنگ کردن فعالیت های مدیریت منابع انسانی موسسه را بر عهده دارند.

دو طرز تفکر یا برداشت، که یکی حامی وجود نوعی تمایز بین مدیریت پرسنلی و مدیریت منابع انسانی و دیگری مترادف شمردن آنهاست موضوع مباحثه و تردید زیادی قرار گرفته است. لگه در تحلیلی بسیار موشکافانه نتیجه گیری می کند که در حقیقت تفاوت بسیار کمی بین این دو مقوله وجود دارد. (جزنی،1386)

سرمایه سازمان:

سرمایه سازمان در وهله نخست به سرمایه های مادی و سرمایه انسانی تقسیم می شود:

سرمایه مادی:

همه دارایی های سازمان اعم از تاسیسات، تجهیزات و ماشین آلات و ابزار، تحت عنوان سرمایه های فیزیکی ئر کنا سرمایه مالی سازمان سرمایه های مادی آن را رقم می زنند.

سرمایه انسانی:

در دهه های نخستین عصر صنعتی از اجزای پنجگانه سازمان یعنی انسان، ماشین، ماده، پول و مدیریت، صرفا، ماشین، ماده و پول در مفهوم سرمایه تعریف می شد. اما با تحولی که در طول تاریخ در مفهوم نیروی انسانی پیش آمد. تعبیر کارگر، نیروی کار و منابع انسانی در یک تکامل تدریجی با سرمایه انسانی جایگزین شدندانسان به عنوان اساسی ترین سرمایه سازمان مورد توجه قرار گرفت. اگرچه امروز اصالت انسان به عنوان اساسی ترین سرمایه سازمان مورد توجه قرار گرفت.

تمایز بین دارایی‌های ملموس و دارایی‌های ناملموس

هرگاه سخن از دارایی به میان می آید، ناخودآگاه ذهن انسان به سمت مصادیق عینی دارایی همچون پول، زمین، کالا و ... سوق پیدا می‌کند، این در حالی است که در دنیای امروز نوع دیگری از دارایی مورد توجه قرار گرفته است که به مراتب از دارایی‌های ملموس، پر اهمیت‌تر می‌باشد و از آن با عنوان دارایی‌های ناملموس یاد می‌شود. دیفن باخ (2006) در تعریف عبارت ناملموس اشاره می­کند که اولین مشخصه، غیرمادی بودن و غیرقابل لمس بودن آن است. گرچه ممکن است منبع یا سرمایه‌های ناملموس از طریق اجسام مادی منتقل یا ارائه شوند، اما خود ماهیت مادی ندارند. مشخصه دوم ناملموس‌ها این است که پس از استفاده قابل تجدید هستند و مشخصه سوم نیز تغییرپذیر بودن ناملموس‌ها در هنگام استفاده از آنهاست. در واقع در برخی موارد، منابع ناملموس حین و پس از استفاده، غنی‌تر و باارزش‌تر می‌شوند. در واقع برخلاف منابع ملموس، بسیاری از منابع ناملموس در اثر استفاده نه تنها کاهش نمی‌یابند، بلکه بیشتر هم می‌شوند. دیفن باخ در نهایت منابع ناملموس را بدین صورت تعریف می‌کند:

یک منبع ناملموس موجودیتی است غیرمادی که برای هر منظوری استفاده می‌شود و یا قابل استفاده است در صورتی که پس از استفاده تجدیدپذیر بوده، کاهش نیز نمی‌یابد و کیفیت و کمیت آن حین استفاده ثابت مانده یا حتی ممکن است افزایش یابد. ریلی و دندکار (1997) بیان می‌کنند که دارایی‌های ناملموس باید دارای ویژگی‌های زیر باشند:

- شرح و توصیف قابل تشخیص و معین،

- موجودیت و حمایت حقوقی،

- حق مالکیت خصوصی که از نظر حقوقی قابل انتقال باشد،

- وجود مدرک ملموسی که نشان‌دهنده وجود آن باشد مانند: قرارداد، پروانه (جواز)، اسناد مربوط به ثبت و یا اسنادی که نشان‌دهنده خاتمه آن در یک زمان مشخص باشد.

به‌طورکلی، دارایی‌های ناملموس، تمام دارایی‌هایی می‌باشند که در ترازنامه شرکت نشان داده نمی‌شوند اما به ایجاد درآمد کمک می‌کنند. دارایی‌های ناملموس همچون دارایی‌های فیزیکی برای سهامداران ارزش ایجاد می‌کنند. نقطه اتکاء شرکت‌های دانشی که از سهم بالایی از دارایی‌های ناملموس برخوردارند، کارکنان دانشی و مدیریت دارایی‌های دانشی می‌باشد تا از این طریق، به کالاها و روابط خود ارزش بیافزایند. دارایی‌های دانشی، نوعی از دارایی‌های ناملموس می‌باشند که باعث ایجاد سه ویژگی اساسی می‌شوند که دارایی‌های فیزیکی فاقد آن‌ها هستند. نخست، دارایی‌های فیزیکی فقط در یک زمان و در یک مکان می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند در حالیکه دارایی‌های دانشی می‌توانند به‌طور همزمان در مکآن‌های مختلف و برای پروژه‌های مختلف استفاده شوند. دومین تفاوت بین دارایی‌های ملموس و دارایی‌های دانشی، در نرخ بازگشت آن‌ها می‌باشد. استفاده از دارایی‌های فیزیکی باعث کاهش نرخ بازگشت آن‌ها می‌شود در حالیکه استفاده از دارایی‌های دانشی باعث افزایش نرخ بازگشت آن‌ها می‌شود. این افزایش به واسطه ماهیت تجمعی دانش می‌باشد. نهایتاً، دارایی‌های دانشی از یک مکانیزم بازخور درونی برخوردار هستند که به ارتقاء کارآمدی آن‌ها کمک می‌کند.

در ذیل برخی از مثال های مربوط به این دارایی‌ها آورده شده‌است. قابل ذکر است که افزایش سهم دارایی‌های ناملموس نسبت به دارایی‌های ملموس، به‌عنوان یکی از شاخص‌های شرکت های موفق دنیا به حساب می آید.

◄ شرکت مایکروسافت: 97 درصد از ارزش کل دارایی‌های شرکت به دارایی‌های فکری (دارایی‌های ناملموس) اختصاص دارد و فقط 3 درصد از ارزش کل دارایی‌ها به ساختمان و تجهیزات و غیره مربوط می‌شود. ارزش نام تجاری Microsoft در سال 2004 برابر با 94/59 میلیارد دلار تخمین زده شده‌است.

◄ شرکت IBM: فقط در سال 2000 میلادی از طریق فروش حق لیسانس خود، بالغ بر 7/1 میلیارد دلار درآمد کسب کرده است. ارزش نام تجاریIBM در سال2004 بالغ بر 37/53 میلیارد دلار تخمین زده شده‌است.

◄ دانشگاه‌های آمریکا و کانادا: درآمد این دانشگاه‌ها از طریق واگذاری حق لیسانس نتایج تحقیقاتشان به سایر شرکت‌ها و دولت‌ها در سال 2000 میلادی بالغ بر 1/26 میلیارد دلار بوده‌است.

◄ شرکت کوکاکولا: ارزش نام تجاری کوکاکولا در سال 2004 بالغ بر 52/67 میلیارد دلار تخمین زده شده‌است.

◄ شرکت نیسان: در سال‌های اخیر به علت ضعیف شدن نام تجاری اش تقریباً 1000دلار در هر خودرو از دست داده‌است.

جهت کمی کردن ارزش دارایی‌های ناملموس، این دارایی‌ها باید قابلیت تولید یک مزیت اقتصادی برای سازمان را داشته باشند که بتوان آن را مورد ارزیابی و سنجش قرار داد. این مزیت می‌تواند از طریق افزایش واقعی فروش و یا کاهش تاخیرها بررسی شود. این مزیت همچنین ممکن است توانایی یا فرصتی برای سازمان فراهم کند تا سازمان بتواند ارزش دارایی‌های ملموس خود را افزایش دهد. (حسنوی و رمضان)

منابع:

حسنوی، رضا، مجید رمضان، مروری بر سرمایه فکری سازمان،

ابیلی، خدایار، موفقی، حسن،(1389). مدیریت منابع انسانی با تاکید بر رویکردهای نوین، چاپ نخست، سازمان مدیریت صنعتی، تهران.

جزنی، نسرین(1386)، مدیریت منابع انسانی، نشر نی، تهران.

www.radbusiness.ir